Kablo Kesiti Hesaplama: Kaç mm² Kablo ve Sigorta?
Devre türünü, yükün gücünü ve hattın uzunluğunu girin; akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümüne göre gereken bakır kablo kesitini ve sigortayı görün. Hesap TS HD 60364-5-52 tablolarına ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin gerilim düşümü sınırlarına dayanır. Sonuç bir ön hesaptır; tesisat yetkili kişilerce projelendirilmelidir.
- Hesap adımları açık
- Markadan bağımsız
Hesaplama
Bu araç ön hesap içindir ve bir elektrik projesinin yerini tutmaz. Kablo ve sigorta seçimi; tesisatın tamamı, kısa devre akımı, koruma düzenleri ve topraklama değerlendirilerek yetkili elektrik mühendisi ya da teknisyeni tarafından yapılmalıdır. Elektrik tesisatında yapılan hatalı uygulamalar yangın ve elektrik çarpması tehlikesi doğurur.
Kablo kesiti nasıl seçilir?
Bir hattın kablosu üç koşulu birlikte sağlamalıdır: yükün akımını ısınmadan taşımalı, onu koruyan sigortayla uyumlu olmalı ve hat boyunca gerilimi gereğinden fazla düşürmemelidir. Araç bu koşulları sırayla kontrol eder ve hepsini sağlayan en küçük kesiti önerir.
- Yük akımı: tek fazda I = P ÷ (230 V × cos φ), üç fazda I = P ÷ (√3 × 400 V × cos φ).
- Sigorta: yük akımından küçük olmayan en küçük standart anma akımı (6, 10, 16, 20, 25, 32, 40 A…). Aydınlatma ve prizde B, motorlu yüklerde C eğrisi kullanılır.
- Akım taşıma: kablonun taşıma akımı, döşeme biçimine göre tablodan alınır; ortam sıcaklığı ve aynı borudaki devre sayısına göre düzeltilir. Düzeltilmiş değer sigortanın anma akımından büyük olmalıdır.
- Gerilim düşümü: tek fazda Δu = 2 × ρ × L × I × cos φ ÷ S. Bakırın işletme sıcaklığındaki özdirenci ρ = 0,0225 Ω·mm²/m alınır. Sonuç, aydınlatma ve prizde %1,5, motorlu yüklerde %3 sınırıyla karşılaştırılır.
Kablo taşıma akımları
Bakır iletken, PVC yalıtım, 30 °C ortam, tek faz (iki yüklü iletken); TS HD 60364-5-52 Ek B:
| Kesit | B1 | A1 | C | E |
|---|---|---|---|---|
| 1,5 mm² | 17,5 A | 14,5 A | 19,5 A | 22 A |
| 2,5 mm² | 24 A | 19,5 A | 27 A | 30 A |
| 4 mm² | 32 A | 26 A | 36 A | 40 A |
| 6 mm² | 41 A | 34 A | 46 A | 51 A |
| 10 mm² | 57 A | 46 A | 63 A | 70 A |
| 16 mm² | 76 A | 61 A | 85 A | 94 A |
| 25 mm² | 101 A | 80 A | 112 A | 119 A |
| 35 mm² | 125 A | 99 A | 138 A | 148 A |
- B1: Sıva altı ya da duvar üstü boru içinde tek damarlı iletkenler (NYA)
- A1: Isı yalıtımlı duvar içinde boru (mantolama, ahşap karkas)
- C: Duvar ya da tavan yüzeyine kroşeli kablo (NYM, NYY)
- E: Kablo tavasında ya da açık havada çok damarlı kablo
Örnek hesap
Sıva altı boru içinde, 20 m uzunluğunda, 3.000 W yük taşıyan bir priz hattı:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Yük akımı | 3.000 W ÷ 230 V | 13 A |
| Sigorta | 13 A'den büyük ilk değer | B16 A |
| Akım taşıma | 2,5 mm²: 24 A ≥ 16 A | uygun |
| Düşüm, 2,5 mm² | 2 × 0,0225 × 20 × 13,04 ÷ 2,5 ÷ 230 | %2,04 > %1,5 |
| Düşüm, 4 mm² | 2 × 0,0225 × 20 × 13,04 ÷ 4 ÷ 230 | %1,28 ≤ %1,5 |
Akım için 2,5 mm² yeterli olsa da 20 m'lik hatta gerilim düşümü sınırı nedeniyle 4 mm² gerekir. Aynı yük 8 m'lik bir hatta olsaydı 2,5 mm² yeterli olurdu.
Sık karşılaşılan devreler
| Devre | Akım | Sigorta | Kesit | Düşüm |
|---|---|---|---|---|
| Aydınlatma, 600 W, 15 m | 2,6 A | B6 | 1,5 mm² | %0,51 |
| Priz, 3.000 W, 10 m | 13 A | B16 | 2,5 mm² | %1,02 |
| Priz, 3.000 W, 25 m | 13 A | B16 | 6 mm² | %1,06 |
| Klima 18.000 BTU, 1.600 W, 15 m | 8,2 A | C10 | 2,5 mm² | %0,82 |
| Şarj ünitesi 7,4 kW (32 A), 20 m | 32 A | C32 | 6 mm² | %2,09 |
| Şarj ünitesi 11 kW üç faz (16 A), 20 m | 16 A | C16 | 2,5 mm² | %1,25 |
Güvenlik
- Sigorta her zaman kablonun taşıma akımından küçük olmalıdır. İnce kabloya büyük sigorta takılması kablonun ısınmasına ve yangına yol açar.
- Priz devreleri ve ıslak hacimler 30 mA kaçak akım rölesiyle korunmalıdır.
- Tesisat üzerinde çalışmadan önce ilgili sigorta kapatılmalı ve gerilim olmadığı ölçülerek doğrulanmalıdır.
- Yeni hat çekilmesi ve pano değişiklikleri yetkili elektrik teknisyeni tarafından yapılmalıdır.
Hesabın dayanağı ve kaynaklar
- TS HD 60364-5-52 (Alçak gerilim elektrik tesisleri, kablo sistemleri): taşıma akımları Ek B Tablo B.52.2, B.52.4 ve B.52.10; döşeme biçimleri Tablo A.52.3; sıcaklık düzeltmesi Tablo B.52.14; aynı borudaki devre sayısı düzeltmesi Tablo B.52.17; gerilim düşümü formülü Ek G (bakır için ρ = 0,0225 Ω·mm²/m).
- TS HD 60364-4-43 (aşırı akıma karşı koruma): yük akımı ≤ sigorta anma akımı ≤ kablonun taşıma akımı.
- TS HD 60364-4-41 (elektrik çarpmasına karşı koruma): priz devrelerinde 30 mA kaçak akım rölesi.
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, madde 57: yapı bağlantı kutusundan tüketiciye gerilim düşümü aydınlatma ve prizde %1,5, motorda %3.
- Kapsam ve sınırlar: bakır iletken, PVC yalıtım (70 °C), 1,5–35 mm², 100 A'e kadar. Reaktans, kısa devre akımı, koruma seçiciliği ve topraklama hesabı kapsam dışıdır. Priz ve kuvvet hatlarında en küçük kesit, Türkiye uygulamasına göre 2,5 mm² alınmıştır.
Sıradaki adımlar
- Hattın yükünü belirlemek için: Elektrik Tüketimi ve Fatura Hesabı.
- Şarj ünitesi hattı için: Elektrikli Araç Şarj Hesaplama.
- Jeneratör ve akım: Jeneratör kVA Hesaplama.
Sık sorulan sorular
16 A sigortaya kaç mm² kablo kullanılır?
Sıva altı boru içinde tek damarlı bakır iletkenlerde 2,5 mm² kablonun taşıma akımı 24 A'dir; 16 A sigortayla birlikte kullanılabilir. Ancak hat uzadıkça gerilim düşümü artar: 3.000 W yük taşıyan bir priz hattında 2,5 mm², yaklaşık 15 m'ye kadar %1,5 sınırının içinde kalır; daha uzun hatlarda 4 mm² gerekir. Aynı boruda çok sayıda devre varsa ya da ortam sıcaksa taşıma akımı düşer.
Kablo kesiti nasıl hesaplanır?
Önce yükün akımı bulunur (tek fazda güç ÷ 230 V). Bu akımdan küçük olmayan sigorta seçilir. Kablonun, döşeme biçimine, ortam sıcaklığına ve aynı borudaki devre sayısına göre düzeltilmiş taşıma akımı sigortanın akımından büyük olmalıdır. Son olarak hat boyunca gerilim düşümü kontrol edilir: aydınlatma ve prizde %1,5, motorlu yüklerde %3'ü geçmemelidir. Üç koşulu sağlayan en küçük kesit seçilir.
Gerilim düşümü sınırı nedir?
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne göre dağıtım şebekesinden beslenen yapılarda, yapı bağlantı kutusundan tüketiciye kadar gerilim düşümü aydınlatma ve priz devrelerinde %1,5'i, motor devrelerinde %3'ü geçmemelidir. Bu sınır toplam hat içindir; ana hat ve tali pano hatlarındaki düşüm de hesaba katılır.
Elektrikli araç şarj ünitesi için kaç mm² kablo gerekir?
Tek fazlı 7,4 kW (32 A) şarj ünitesi saatlerce tam yükte çalışır. 20 m'lik bir hatta araç 6 mm² önerir. Üç fazlı 11 kW (16 A) ünitede aynı mesafede 2,5 mm² yeterlidir. Şarj ünitesi ayrı hat ve sigortayla beslenir; A tipi 30 mA kaçak akım rölesi ve 6 mA DC algılama (ya da B tipi röle) gerekir.
Kalın kablo kullanmak zararlı mı?
Hayır; gereğinden kalın kablo güvenlik açısından sorun oluşturmaz, yalnız maliyeti ve döşeme zorluğunu artırır. Önemli olan sigortanın kablonun taşıma akımından küçük olmasıdır: ince kabloya büyük sigorta takılması, kablonun aşırı ısınmasına ve yangına yol açabilir.