Tekne Enerji Hesabı: Akü, Güneş Paneli, Alternatör
Teknedeki cihazlara göre günlük enerji tüketimini, servis aküsü kapasitesini, güverteye konacak güneş paneli gücünü, motor alternatörüyle şarj süresini, liman şarj cihazını ve kablo kesitlerini hesaplayın. Yelkenli ve motoryatlar için geçerlidir; 12 V ve 24 V sistemler.
- Hesap adımları açık
- Markadan bağımsız
Hesaplama
Sonuç bir ön hesaptır. Teknenin mevcut tesisatı, alternatörü, akü bölmesi, güverte alanı ve cihazların gerçek güç değerleri incelenmeden sistem kesinleşmez. Hesap özetiniz mesaja otomatik olarak eklenir; malzeme listesi ve teklif ekibimiz tarafından hazırlanır.
Sonuçlar ön boyutlandırma içindir. Teknede elektrik tesisatı nem, titreşim ve korozyona karşı denizcilik standartlarına uygun malzemeyle yapılmalıdır; akü, şarj cihazı, sigorta ve kablo seçiminde ürünün kendi belgesi esastır. Mosfet Enerji keşif ve kurulum yapar.
Teknede enerji yönetimi: hesap neden günlük enerjiyle başlar?
Teknede elektrik sınırlı bir kaynaktır: enerji servis aküsünde depolanır ve güneş paneli, motor alternatörü ya da liman elektriğiyle yeniden doldurulur. Bu nedenle sistem, en büyük cihazın gücüne göre değil, bir günde harcanan enerjiye göre boyutlandırılır. Sürekli ya da uzun süre çalışan küçük tüketiciler (buzdolabı, seyir cihazları, otomatik pilot) çoğunlukla hafife alınır; kısa süre çalışan büyük tüketiciler (ırgat, baş pervanesi, mikrodalga) ise abartılır. Araç bu yüzden her cihazın günde açık kaldığı süreyi ve çalışma oranını ayrı ayrı sorar.
- Günlük enerji (Wh): güç × adet × günde açık kaldığı saat × çalışma oranı. 230 V cihazların enerjisi inverter verimine bölünür; inverterin boşta tüketimi eklenir.
- Servis aküsü (Ah): iki şarj arasında çekilecek enerji ÷ kullanılabilir oran ÷ akü voltajı. Kurşun asit akü, iki şarj arasındaki tüketimin en az 3 katı olmalıdır; lityum bataryada kullanılabilir oran yaşlanma payıyla 0,81 alınır.
- Güneş paneli (W): günlük enerji ÷ (yatay panelin o bölgede, dönemin en az güneş alan ayındaki günlük üretimi × şarj verimi).
- Motor süresi: güneşin karşılamadığı enerji ÷ alternatörden aküye giren güç. Alternatör seyir devrinde etiket akımının yaklaşık %60'ını verir.
- Liman şarj cihazı: günlük enerjinin en az 2 katını, boş aküyü bir günde doldurmak için 3–4 katını 24 saatte verebilmelidir.
- Kablo: artı ve eksi kablodaki toplam gerilim düşümü %2,5'i geçmeyecek, kablo ısınmayacak şekilde.
Örnek hesaplar (Muğla, nisan–ekim, lityum batarya, 2 gün)
| Kullanım | Günlük enerji | Akü | Panel | Ek motor |
|---|---|---|---|---|
| Demirde gün geçiren yelkenli (motor çalışmıyor) | 888 Wh | 171 Ah | 310 W | gerekmiyor |
| Seyirde gün geçiren yelkenli (otomatik pilot, harita, AIS) | 1.298 Wh | 250 Ah | 450 W | gerekmiyor |
| Donanımlı tekne (dondurucu, su yapıcı, mikrodalga) | 2.690 Wh | 519 Ah | 930 W | gerekmiyor |
Seyirde geçen günde otomatik pilot, harita ekranı ve AIS tüketimi demirdeki güne göre yaklaşık 410 Wh artırır. Donanımlı teknede dondurucu ve su yapıcı eklendiğinde günlük enerji 2.690 Wh'e çıkar; bu ihtiyacı yalnız güneşle karşılamak için 930 W panel gerekir ki bu, orta boy bir yelkenlinin güverte alanını aşar. Bu durumda panel gücü alana göre sınırlanır, eksik enerji motor alternatörü, rüzgâr ya da su jeneratörü ve liman elektriğiyle tamamlanır.
Servis aküsü, marş aküsü ve şarj kaynakları
Teknede en az iki akü grubu bulunur: motoru çalıştıran marş aküsü ve yaşam alanını besleyen servis aküsü. Servis aküsü tamamen boşalsa bile motorun çalıştırılabilmesi için bu iki grup birbirinden ayrılır. Alternatör önce marş aküsünü doldurur; servis aküsü akü birleştirici, diyot ayırıcı ya da DC-DC şarj cihazıyla şarj edilir. Lityum servis bataryasında DC-DC şarj cihazı tercih edilir: akımı sınırlayarak alternatörü korur ve bataryayı doğru gerilimle doldurur. Baş pervanesi ve ırgat gibi yüksek akım çeken cihazlar, kablo uzunluğunu kısa tutmak için çoğu zaman kendi aküsüyle beslenir.
Güneş paneli teknede neden önemlidir?
Motor alternatörüyle aküyü doldurmak, düşük yükte çalışan bir dizel motorla elektrik üretmek demektir: motor verimsiz çalışır, yakıt harcar ve gürültü yapar. Güneş paneli demirde ve limanda sessizce şarj eder; teknenin kullanılmadığı haftalarda aküyü dolu tutar. Paneller güvertede, bimini ya da sprayhood üstünde ve kıç tarafındaki çerçevede yatay ya da yataya yakın durur; bu nedenle araç yatay panel üretimini kullanır. Yelken, direk ve bumbanın gölgesi üretimi düşürür; gölge gören panellerin ayrı şarj kontrol cihazına bağlanması kaybı azaltır.
Hesabın dayanağı ve kaynaklar
- Yöntem: Hesaplar, Victron Energy'nin herkese açık teknik belgelerindeki yöntemlere göre hazırlanmıştır.
- Güneş verisi: PVGIS v5.2 (Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi), 81 il merkezi, yatay ve yapıya bitişik panel, %14 sistem kaybı. Açık denizde üretim kıyıdaki il merkezine yakın kabul edilir.
- Akü: kurşun asit akü iki şarj arasındaki tüketimin en az 3 katı; lityumda kullanılabilir oran %90 ve %10 yaşlanma payı. Şarj verimi kurşun asitte 0,8, lityumda 0,95.
- Alternatör: seyir devrinde etiket akımının yaklaşık %60'ı (aralık %40–80).
- Liman şarj cihazı: günlük enerjinin 2–4 katını 24 saatte verebilecek güç; prizden çekilen akım, şarj akımı × 15 V ÷ 230 V (12 V sistem).
- Kablo: toplam gerilim düşümü %2,5; sıcak bakır direnci 0,0217 Ω·mm²/m; ısınma için en çok 4 A/mm².
İlgili sayfalar
- Tekne ve karavan enerji sistemleri, hizmet kapsamı ve yazılar: Tekne ve Karavan Enerji Sistemleri.
- Teknede enerji yönetimi ve tüketim bütçesi: Teknede enerji yönetimi.
- Karavan için panel, akü ve DC-DC şarj: Karavan Güneş Paneli ve Akü Hesabı.
Sık sorulan sorular
Teknede servis aküsü kaç Ah olmalı?
Servis aküsü, iki şarj arasında çekilecek enerjiye göre seçilir. Buzdolabı, LED aydınlatma, seyir cihazları, VHF ve demir feneri bulunan bir yelkenli demirde günde yaklaşık 888 Wh tüketir. Motor çalıştırmadan 2 gün geçirebilmek için yaklaşık 171 Ah lityum batarya ya da yaklaşık 444 Ah kurşun asit (AGM, jel) akü gerekir. Kurşun asit akü teknede kısa şarjlarla nadiren tam dolduğu için kapasitesinin yalnız yaklaşık üçte biri kullanılabilir.
Tekneye kaç watt güneş paneli gerekir?
Panel gücü günlük tüketime, teknenin bulunduğu bölgeye ve kullanım dönemine göre değişir. Muğla'da nisan–ekim döneminde, demirde günde 888 Wh tüketen bir yelkenlinin ihtiyacını güneşle karşılamak için yaklaşık 310 W yatay panel gerekir. Güvertede ve bimini üstünde yer sınırlı olduğundan eksik kalan enerji motor alternatörü ya da liman elektriğiyle tamamlanır. Yelken, direk ve bumbanın gölgesi üretimi belirgin biçimde azaltır.
Lityum batarya motor alternatörüne doğrudan bağlanabilir mi?
Önerilmez. Lityum bataryanın iç direnci çok düşük olduğu için alternatör uzun süre tam akım verir ve aşırı ısınabilir. Akımı sınırlayan bir DC-DC şarj cihazı ya da lityuma uygun harici regülatör kullanılmalıdır. DC-DC şarj cihazı ayrıca marş aküsünü servis aküsünden ayırır ve bataryayı doğru gerilimle şarj eder.
Aküyü doldurmak için motor günde kaç saat çalışmalı?
Motor süresi, güneşin karşılamadığı enerjinin alternatörün verdiği akıma bölünmesiyle bulunur. Alternatör seyir devrinde (1.500–2.000 d/dk) etiket akımının yalnız yaklaşık %40–80'ini verir. 70 A'lik bir alternatör seyir devrinde yaklaşık 40 A verir; günde 1 kWh eksik enerjiyi 12 V kurşun asit aküye aktarmak için yaklaşık 2,5 saat, lityum bataryaya DC-DC şarj cihazıyla aktarmak için yaklaşık 2 saat motor çalışması gerekir. Yalnız şarj için düşük yükte motor çalıştırmak verimsizdir ve motora zarar verir; güneş paneli bu süreyi kısaltır.
Liman elektriğine bağlanırken nelere dikkat edilmeli?
Liman prizinden teknenin topraklama hattına gelen küçük doğru akımlar, şaft, pervane ve flanş gibi su altındaki metal parçalarda elektrolitik korozyona yol açar. Galvanik izolatör ya da izolasyon trafosu bu akımları keser. Liman prizleri çoğunlukla 6–16 A ile sınırlıdır; şarj cihazı ve 230 V cihazlar bu akımı aşmayacak şekilde seçilmelidir.