Sözlük · Tarımsal Sulama

Sulama ve Pompa Terimleri Sözlüğü

Sulama sistemi, dalgıç pompa ve kuyu konusunda en sık karşılaşılan 45 terim, alfabetik sırayla. Hesaplamalar için tarımsal sulama araçlarını kullanabilirsiniz.

Ana boru
Suyu kaynaktan parsele kadar taşıyan büyük çaplı boru. Çapı, taşınacak debiye ve boru boyunca kabul edilen basınç kaybına göre seçilir.
Basınç (bar)
Suyun boru içindeki itme gücü. 1 bar yaklaşık 10 metre su yüksekliğine eşittir; bu nedenle hat sonunda istenen her 1 bar, pompa için 10 metre ek basma yüksekliği demektir.
Basınç ayarlı damlatıcı
Belirli bir basınç aralığında hat basıncı değişse de aynı debiyi veren damlatıcı. Eğimli arazilerde ve uzun hatlarda bütün bitkilerin eşit su almasını sağlar.
Basma yüksekliği
Pompanın suyu basabildiği toplam yükseklik (metre). Kuyudaki dinamik su seviyesi, arazinin kot farkı, boru kayıpları ve hat sonunda istenen basınç toplanarak bulunur. İlgili: Dalgıç Pompa Hesabı
Bitki katsayısı (Kc)
Bir bitkinin su tüketiminin, referans bitki su tüketimine oranı. Bitkiye ve gelişme dönemine göre değişir; tam gelişmiş sebzelerde genellikle 1'e yakındır.
Bitki su tüketimi
Bitkinin terleme ve topraktan buharlaşma yoluyla kaybettiği su; mm/gün olarak ifade edilir. 1 mm, dönüm başına 1 ton suya karşılık gelir.
Çalışma noktası
Pompanın sahada gerçekte vereceği debi ve basınç. Pompa eğrisi ile sistemin ihtiyaç eğrisinin kesiştiği noktadır; doğru seçilmiş pompada eğrinin orta bölgesinde yer alır.
Çekvalf
Suyun yalnızca bir yönde akmasını sağlayan vana. Pompa durduğunda borudaki suyun kuyuya geri akmasını önler. İlgili: Dalgıç pompa çalışıyor ama su basmıyor
Dalgıç pompa
Kuyu içinde, suyun altında çalışan; motoru ve pompası tek gövdede birleşen pompa. Kuyu borusunun iç çapından geçebilecek gövde çapında seçilir. İlgili: Dalgıç pompa alırken nelere dikkat edilmeli?
Damla sulama
Suyu bitkinin kök bölgesine, boru üzerindeki damlatıcılardan düşük basınçla veren sulama yöntemi. Su uygulama randımanı yaklaşık %85–95'tir. İlgili: Damla Sulama Hesabı
Damlatıcı
Damla boru üzerinde, suyu belirli bir debide (ör. 2 litre/saat) veren eleman. Boru içine gömülü ya da boru üzerine takılan türleri vardır.
Debi
Birim zamanda akan su miktarı. Sulamada çoğunlukla ton/saat (m³/saat) ya da litre/saniye ile ifade edilir; 1 litre/saniye 3,6 ton/saate eşittir. 20 litrelik kovanın dolma süresiyle ölçülebilir: 72 ÷ saniye = ton/saat.
Dinamik su seviyesi
Pompa çalışırken kuyudaki suyun indiği seviye. Pompa bu seviyenin en az 3 metre altına yerleştirilir; yaz aylarında seviye daha da düşebilir. İlgili: Dalgıç pompa çalışıyor ama su basmıyor
Dönüm (dekar)
1.000 m²'lik alan birimi. Sulama hesaplarında su ihtiyacı çoğunlukla dönüm başına ton olarak ifade edilir.
Düşüm
Pompa çalışırken kuyudaki su seviyesinin ne kadar aşağı indiği; statik ve dinamik su seviyeleri arasındaki fark. Debi arttıkça düşüm de artar.
Faz koruma rölesi
Üç fazlı motorlarda faz kesilmesi, faz sırası hatası ve gerilim dengesizliğinde motoru durduran röle. Eksik fazla çalışan motorun yanmasını önler.
Fıskiye (yağmurlayıcı)
Yağmurlama sisteminde suyu dönerek ya da püskürterek dairesel bir alana dağıtan eleman. Fıskiyeler arasındaki mesafe, ıslatma çapına göre belirlenir. İlgili: Yağmurlama Sulama Hesabı
Filtre (disk, elek, kum-çakıl)
Damlatıcıların tıkanmasını önleyen süzme elemanları. Kuyu suyunda disk ya da elek filtre yeterli olabilir; gölet ve kanal suyunda yosun ve organik kirlilik için ayrıca kum-çakıl filtre kullanılır.
Gübreleme (fertigasyon)
Gübrenin sulama suyuyla birlikte, kafa ünitesindeki gübre tankı ya da enjektör aracılığıyla verilmesi. Damla sulamada gübre doğrudan kök bölgesine ulaşır.
Güneş enerjili sulama sistemi
Kuyu ya da depodaki pompayı şebeke veya jeneratör yerine güneş panelleriyle çalıştıran sistem. Pompa çoğunlukla aküsüz, gün ışığında çalışır; su gerekirse depoya alınır. İlgili: Güneş enerjili sulama sistemi nasıl çalışır?
Hidrofor
Pompa ve basınç tankından oluşan, tesisatta basıncı belirli aralıkta tutan düzen. Basınç düşünce pompa çalışır, istenen basınca ulaşınca durur.
Kafa ünitesi
Pompa çıkışında filtre, vana, manometre ve gübre tankının bulunduğu bölüm. Damla sulama sisteminin kontrol noktasıdır. İlgili: Damla sulama sistemi nasıl kurulur?
Karık sulama
Suyun bitki sıraları arasında açılan küçük kanallardan (karık) verildiği yüzey sulama yöntemi. Randımanı yaklaşık %55–70'tir. İlgili: Salma ve Karık Sulama Hesabı
Koç darbesi
Akışın aniden durması ya da başlamasıyla boruda oluşan ani basınç dalgası. Bağlantıları gevşetir, boru ve vanalara zarar verebilir; çekvalf ve yavaş kapanan vanalarla azaltılır.
Kot farkı
Su kaynağı ile sulanacak parsel arasındaki yükseklik farkı. Parsel yukarıdaysa bu fark basma yüksekliğine eklenir.
Kuru çalışma koruması
Kuyuda su azaldığında pompayı otomatik olarak durduran koruma. Seviye sensörüyle ya da motor akımını izleyen röleyle yapılır; suyla soğuyan dalgıç motorun yanmasını önler.
Kuyu verimi
Kuyunun, su seviyesi pompaya kadar inmeden sürekli verebildiği debi. Pompa debisi kuyu verimini aşmamalıdır; aşarsa pompa sudan çıkar.
Lateral (damla boru)
Bitki sırası boyunca serilen, damlatıcıların üzerinde bulunduğu boru. Toplam uzunluğu, alanın sıra arası mesafeye bölünmesiyle yaklaşık bulunur.
Manifold
Ana borudan gelen suyu lateral borulara dağıtan boru. Genellikle parselin başına, sıralara dik olarak döşenir.
Motor gücü (kW, HP)
Pompa motorunun gücü. 1 HP yaklaşık 0,75 kW'tır. Gereken güç debi ve basma yüksekliği arttıkça artar.
PE boru
Polietilenden üretilen, esnek ve korozyona dayanıklı plastik boru. Sulamada ana boru ve manifold olarak yaygın kullanılır; dış çapı ve basınç sınıfıyla seçilir.
PN (basınç sınıfı)
Borunun dayanabildiği çalışma basıncı, bar cinsinden. PN6 borunun 6 bar, PN10 borunun 10 bar çalışma basıncına uygun olduğunu gösterir.
Pompa eğrisi
Pompanın farklı basma yüksekliklerinde verebildiği debiyi gösteren grafik. Basma yüksekliği arttıkça debi azalır; belirli bir yüksekliğin üzerinde pompa hiç su vermez.
Pompa kademesi
Dalgıç pompada üst üste dizilen çark ve difüzör grubu. Kademe sayısı arttıkça basma yüksekliği artar.
Pompa sürücüsü (solar pompa invertörü)
Güneş panellerinden gelen doğru akımla pompa motorunu çalıştıran sürücü. Işık azaldığında pompa devrini düşürerek çalışmayı sürdürür. İlgili: Güneş Enerjili Sulama Sistemi Hesabı
Pompaj deneyi
Kuyunun belirli debilerde uzun süre çalıştırılarak su seviyesinin izlendiği test. Kuyu verimini ve pompanın yerleştirileceği derinliği belirlemenin en güvenilir yoludur.
Randıman (su uygulama randımanı)
Tarlaya verilen suyun bitkinin kök bölgesine ulaşan oranı; kalan kısım buharlaşma, rüzgâr ya da derine sızma ile kaybolur. Tipik değerler: damla %85–95, yağmurlama %65–80, karık %55–70, salma %50–60. İlgili: Damla sulama mı, yağmurlama mı?
Referans bitki su tüketimi (ET₀)
Standart bir çim yüzeyinin su tüketimi; sıcaklık, nem, rüzgâr ve güneşlenme verilerinden hesaplanır. Bitki katsayısıyla (Kc) çarpılarak bitkinin su ihtiyacı bulunur.
Salma (tava) sulama
Çevresi setle çevrili düz parsellere suyun doldurulduğu yüzey sulama yöntemi. İlk yatırımı düşüktür; randımanı yaklaşık %50–60'tır ve iyi tesviye ister. İlgili: Salma ve Karık Sulama Hesabı
Statik su seviyesi
Pompa çalışmıyorken kuyudaki suyun yer yüzeyinden derinliği. Yaz aylarında ve kurak yıllarda düşer.
Sulama aralığı
İki sulama arasındaki gün sayısı. Suyu az tutan kumlu topraklarda kısa, suyu uzun tutan killi topraklarda daha uzundur.
Sürtünme kaybı
Suyun boru içinde akarken kaybettiği basınç. Boru uzadıkça, çapı küçüldükçe ve debi arttıkça artar; basma yüksekliği hesabına eklenir.
Tarla kapasitesi
Toprağın, fazla su süzüldükten sonra tutabildiği su miktarı. Sulamanın amacı kök bölgesini bu düzeye kadar doldurmaktır; fazlası derine sızarak kaybolur.
Vardiya
Su kaynağı bütün alanı aynı anda sulamaya yetmediğinde alanın bölündüğü parçalar. Vardiyalar vanalarla sırayla açılarak sulanır. İlgili: Damla Sulama Hesabı
Yağmurlama sulama
Suyu fıskiyelerle yağmur gibi dağıtan sulama yöntemi. Çayır, yonca ve tarla bitkilerinde yaygındır; randımanı yaklaşık %65–80'dir. İlgili: Yağmurlama Sulama Hesabı

Diğer sözlükler