Sözlük · Tarımsal Sulama
Sulama ve Pompa Terimleri Sözlüğü
Sulama sistemi, dalgıç pompa ve kuyu konusunda en sık karşılaşılan 45 terim, alfabetik sırayla. Hesaplamalar için tarımsal sulama araçlarını kullanabilirsiniz.
- Ana boru
- Suyu kaynaktan parsele kadar taşıyan büyük çaplı boru. Çapı, taşınacak debiye ve boru boyunca kabul edilen basınç kaybına göre seçilir.
- Basınç (bar)
- Suyun boru içindeki itme gücü. 1 bar yaklaşık 10 metre su yüksekliğine eşittir; bu nedenle hat sonunda istenen her 1 bar, pompa için 10 metre ek basma yüksekliği demektir.
- Basınç ayarlı damlatıcı
- Belirli bir basınç aralığında hat basıncı değişse de aynı debiyi veren damlatıcı. Eğimli arazilerde ve uzun hatlarda bütün bitkilerin eşit su almasını sağlar.
- Basma yüksekliği
- Pompanın suyu basabildiği toplam yükseklik (metre). Kuyudaki dinamik su seviyesi, arazinin kot farkı, boru kayıpları ve hat sonunda istenen basınç toplanarak bulunur. İlgili: Dalgıç Pompa Hesabı
- Bitki katsayısı (Kc)
- Bir bitkinin su tüketiminin, referans bitki su tüketimine oranı. Bitkiye ve gelişme dönemine göre değişir; tam gelişmiş sebzelerde genellikle 1'e yakındır.
- Bitki su tüketimi
- Bitkinin terleme ve topraktan buharlaşma yoluyla kaybettiği su; mm/gün olarak ifade edilir. 1 mm, dönüm başına 1 ton suya karşılık gelir.
- Çalışma noktası
- Pompanın sahada gerçekte vereceği debi ve basınç. Pompa eğrisi ile sistemin ihtiyaç eğrisinin kesiştiği noktadır; doğru seçilmiş pompada eğrinin orta bölgesinde yer alır.
- Çekvalf
- Suyun yalnızca bir yönde akmasını sağlayan vana. Pompa durduğunda borudaki suyun kuyuya geri akmasını önler. İlgili: Dalgıç pompa çalışıyor ama su basmıyor
- Dalgıç pompa
- Kuyu içinde, suyun altında çalışan; motoru ve pompası tek gövdede birleşen pompa. Kuyu borusunun iç çapından geçebilecek gövde çapında seçilir. İlgili: Dalgıç pompa alırken nelere dikkat edilmeli?
- Damla sulama
- Suyu bitkinin kök bölgesine, boru üzerindeki damlatıcılardan düşük basınçla veren sulama yöntemi. Su uygulama randımanı yaklaşık %85–95'tir. İlgili: Damla Sulama Hesabı
- Damlatıcı
- Damla boru üzerinde, suyu belirli bir debide (ör. 2 litre/saat) veren eleman. Boru içine gömülü ya da boru üzerine takılan türleri vardır.
- Debi
- Birim zamanda akan su miktarı. Sulamada çoğunlukla ton/saat (m³/saat) ya da litre/saniye ile ifade edilir; 1 litre/saniye 3,6 ton/saate eşittir. 20 litrelik kovanın dolma süresiyle ölçülebilir: 72 ÷ saniye = ton/saat.
- Dinamik su seviyesi
- Pompa çalışırken kuyudaki suyun indiği seviye. Pompa bu seviyenin en az 3 metre altına yerleştirilir; yaz aylarında seviye daha da düşebilir. İlgili: Dalgıç pompa çalışıyor ama su basmıyor
- Dönüm (dekar)
- 1.000 m²'lik alan birimi. Sulama hesaplarında su ihtiyacı çoğunlukla dönüm başına ton olarak ifade edilir.
- Düşüm
- Pompa çalışırken kuyudaki su seviyesinin ne kadar aşağı indiği; statik ve dinamik su seviyeleri arasındaki fark. Debi arttıkça düşüm de artar.
- Faz koruma rölesi
- Üç fazlı motorlarda faz kesilmesi, faz sırası hatası ve gerilim dengesizliğinde motoru durduran röle. Eksik fazla çalışan motorun yanmasını önler.
- Fıskiye (yağmurlayıcı)
- Yağmurlama sisteminde suyu dönerek ya da püskürterek dairesel bir alana dağıtan eleman. Fıskiyeler arasındaki mesafe, ıslatma çapına göre belirlenir. İlgili: Yağmurlama Sulama Hesabı
- Filtre (disk, elek, kum-çakıl)
- Damlatıcıların tıkanmasını önleyen süzme elemanları. Kuyu suyunda disk ya da elek filtre yeterli olabilir; gölet ve kanal suyunda yosun ve organik kirlilik için ayrıca kum-çakıl filtre kullanılır.
- Gübreleme (fertigasyon)
- Gübrenin sulama suyuyla birlikte, kafa ünitesindeki gübre tankı ya da enjektör aracılığıyla verilmesi. Damla sulamada gübre doğrudan kök bölgesine ulaşır.
- Güneş enerjili sulama sistemi
- Kuyu ya da depodaki pompayı şebeke veya jeneratör yerine güneş panelleriyle çalıştıran sistem. Pompa çoğunlukla aküsüz, gün ışığında çalışır; su gerekirse depoya alınır. İlgili: Güneş enerjili sulama sistemi nasıl çalışır?
- Hidrofor
- Pompa ve basınç tankından oluşan, tesisatta basıncı belirli aralıkta tutan düzen. Basınç düşünce pompa çalışır, istenen basınca ulaşınca durur.
- Kafa ünitesi
- Pompa çıkışında filtre, vana, manometre ve gübre tankının bulunduğu bölüm. Damla sulama sisteminin kontrol noktasıdır. İlgili: Damla sulama sistemi nasıl kurulur?
- Karık sulama
- Suyun bitki sıraları arasında açılan küçük kanallardan (karık) verildiği yüzey sulama yöntemi. Randımanı yaklaşık %55–70'tir. İlgili: Salma ve Karık Sulama Hesabı
- Koç darbesi
- Akışın aniden durması ya da başlamasıyla boruda oluşan ani basınç dalgası. Bağlantıları gevşetir, boru ve vanalara zarar verebilir; çekvalf ve yavaş kapanan vanalarla azaltılır.
- Kot farkı
- Su kaynağı ile sulanacak parsel arasındaki yükseklik farkı. Parsel yukarıdaysa bu fark basma yüksekliğine eklenir.
- Kuru çalışma koruması
- Kuyuda su azaldığında pompayı otomatik olarak durduran koruma. Seviye sensörüyle ya da motor akımını izleyen röleyle yapılır; suyla soğuyan dalgıç motorun yanmasını önler.
- Kuyu verimi
- Kuyunun, su seviyesi pompaya kadar inmeden sürekli verebildiği debi. Pompa debisi kuyu verimini aşmamalıdır; aşarsa pompa sudan çıkar.
- Lateral (damla boru)
- Bitki sırası boyunca serilen, damlatıcıların üzerinde bulunduğu boru. Toplam uzunluğu, alanın sıra arası mesafeye bölünmesiyle yaklaşık bulunur.
- Manifold
- Ana borudan gelen suyu lateral borulara dağıtan boru. Genellikle parselin başına, sıralara dik olarak döşenir.
- Motor gücü (kW, HP)
- Pompa motorunun gücü. 1 HP yaklaşık 0,75 kW'tır. Gereken güç debi ve basma yüksekliği arttıkça artar.
- PE boru
- Polietilenden üretilen, esnek ve korozyona dayanıklı plastik boru. Sulamada ana boru ve manifold olarak yaygın kullanılır; dış çapı ve basınç sınıfıyla seçilir.
- PN (basınç sınıfı)
- Borunun dayanabildiği çalışma basıncı, bar cinsinden. PN6 borunun 6 bar, PN10 borunun 10 bar çalışma basıncına uygun olduğunu gösterir.
- Pompa eğrisi
- Pompanın farklı basma yüksekliklerinde verebildiği debiyi gösteren grafik. Basma yüksekliği arttıkça debi azalır; belirli bir yüksekliğin üzerinde pompa hiç su vermez.
- Pompa kademesi
- Dalgıç pompada üst üste dizilen çark ve difüzör grubu. Kademe sayısı arttıkça basma yüksekliği artar.
- Pompa sürücüsü (solar pompa invertörü)
- Güneş panellerinden gelen doğru akımla pompa motorunu çalıştıran sürücü. Işık azaldığında pompa devrini düşürerek çalışmayı sürdürür. İlgili: Güneş Enerjili Sulama Sistemi Hesabı
- Pompaj deneyi
- Kuyunun belirli debilerde uzun süre çalıştırılarak su seviyesinin izlendiği test. Kuyu verimini ve pompanın yerleştirileceği derinliği belirlemenin en güvenilir yoludur.
- Randıman (su uygulama randımanı)
- Tarlaya verilen suyun bitkinin kök bölgesine ulaşan oranı; kalan kısım buharlaşma, rüzgâr ya da derine sızma ile kaybolur. Tipik değerler: damla %85–95, yağmurlama %65–80, karık %55–70, salma %50–60. İlgili: Damla sulama mı, yağmurlama mı?
- Referans bitki su tüketimi (ET₀)
- Standart bir çim yüzeyinin su tüketimi; sıcaklık, nem, rüzgâr ve güneşlenme verilerinden hesaplanır. Bitki katsayısıyla (Kc) çarpılarak bitkinin su ihtiyacı bulunur.
- Salma (tava) sulama
- Çevresi setle çevrili düz parsellere suyun doldurulduğu yüzey sulama yöntemi. İlk yatırımı düşüktür; randımanı yaklaşık %50–60'tır ve iyi tesviye ister. İlgili: Salma ve Karık Sulama Hesabı
- Statik su seviyesi
- Pompa çalışmıyorken kuyudaki suyun yer yüzeyinden derinliği. Yaz aylarında ve kurak yıllarda düşer.
- Sulama aralığı
- İki sulama arasındaki gün sayısı. Suyu az tutan kumlu topraklarda kısa, suyu uzun tutan killi topraklarda daha uzundur.
- Sürtünme kaybı
- Suyun boru içinde akarken kaybettiği basınç. Boru uzadıkça, çapı küçüldükçe ve debi arttıkça artar; basma yüksekliği hesabına eklenir.
- Tarla kapasitesi
- Toprağın, fazla su süzüldükten sonra tutabildiği su miktarı. Sulamanın amacı kök bölgesini bu düzeye kadar doldurmaktır; fazlası derine sızarak kaybolur.
- Vardiya
- Su kaynağı bütün alanı aynı anda sulamaya yetmediğinde alanın bölündüğü parçalar. Vardiyalar vanalarla sırayla açılarak sulanır. İlgili: Damla Sulama Hesabı
- Yağmurlama sulama
- Suyu fıskiyelerle yağmur gibi dağıtan sulama yöntemi. Çayır, yonca ve tarla bitkilerinde yaygındır; randımanı yaklaşık %65–80'dir. İlgili: Yağmurlama Sulama Hesabı
Diğer sözlükler
- Güneş Enerjisi terimleri (45 terim)
- Lityum batarya ve enerji depolama (51 terim)
- Tekne ve karavan terimleri (31 terim)