Sözlük · Tekne ve Karavan
Tekne ve Karavan Enerji Terimleri Sözlüğü
Tekne ve karavan elektrik sistemlerinde en sık karşılaşılan 31 terim, alfabetik sırayla. Hesaplamalar için tekne ve karavan araçlarını kullanabilirsiniz. DC-DC şarj cihazı, MPPT ve inverter gibi terimler güneş enerjisi sözlüğünde, BMS ve hücre terimleri lityum batarya sözlüğünde açıklanır.
- Akıllı alternatör
- Euro 5 ve Euro 6 araçlarda motor kontrol ünitesinin yönettiği, yakıt tasarrufu için gerilimini düşüren ya da şarjı kesen alternatör. Servis aküsü bu araçlarda DC-DC şarj cihazıyla şarj edilir. İlgili: Karavanda DC-DC şarj cihazı
- Akü birleştirici
- Marş aküsünün gerilimi şarj seviyesine çıkınca iki aküyü birbirine bağlayan, gerilim düşünce ayıran elektronik röle. Kurşun asit servis akülerinde kullanılır; lityum servis bataryasında DC-DC şarj cihazı tercih edilir.
- Akü şalteri
- Akü ile sistem arasındaki ana bağlantıyı elle açıp kapatan yüksek akımlı şalter. Bakımda ve acil durumda sistemi ayırır; bazı tesisatlarda marş ve servis aküsünü acil durumda birleştirmek için de kullanılır.
- Baş pervanesi
- Teknenin pruvasında yanlamasına itiş sağlayan elektrikli pervane; manevrada kullanılır. Birkaç kilovat güç çeker; kısa kablo için çoğunlukla kendi aküsüyle beslenir.
- Çalışma oranı
- Bir cihazın açık olduğu sürenin ne kadarında gerçekten güç çektiği. Kompresörlü buzdolabında ılıman havada yaklaşık 0,45, seyirdeki otomatik pilotta yaklaşık 0,3'tür; günlük enerji hesabında güçle çarpılır.
- Diyot ayırıcı (akü izolatörü)
- Tek bir alternatörün birden fazla akü grubunu şarj etmesini sağlayan, akülerin birbirini boşaltmasını önleyen yarı iletken eleman. Diyot üzerindeki gerilim kaybı nedeniyle akü tam dolmayabilir; düşük kayıplı MOSFET'li türleri bu kaybı azaltır.
- Düşük sıcaklıkta şarj koruması
- Lityum bataryanın BMS'inin, hücre sıcaklığı sınırın altına (çoğu modelde 0–5 °C) düştüğünde şarjı durdurması. Kışın kullanılan karavan ve teknelerde ısıtmalı batarya ya da ısıtılan bölme gerektirir.
- Elektrolitik korozyon
- Tekne ile kıyı arasındaki topraklama bağlantısı üzerinden akan küçük doğru akımların, şaft, pervane ve flanş gibi su altındaki metal parçaları aşındırması. Galvanik izolatör ya da izolasyon trafosuyla önlenir.
- Enerji bütçesi
- Tekne ya da karavanda bir günde harcanan enerjinin cihaz cihaz çıkarılması ve şarj kaynaklarının bu tüketimle karşılaştırılması. Akü, güneş paneli ve şarj cihazları bu bütçeye göre boyutlandırılır. İlgili: Teknede enerji yönetimi
- Esnek güneş paneli
- Bükülebilen, hafif güneş paneli. Karavan tavanına ve tekne bimini üstüne yapıştırılarak takılabilir; arkası havalanmadığı için ısınır ve ısındıkça verimi düşer.
- Galvanik izolatör
- Kıyı elektriğinin topraklama hattına seri bağlanan, küçük doğru akımları engelleyip arıza akımını geçiren eleman. Su altındaki metal parçalarda elektrolitik korozyonu önler.
- Gerilim düşümü
- Kablonun direnci nedeniyle akım geçerken kablo boyunca kaybolan gerilim. DC sistemlerde artı ve eksi kablodaki toplam düşümün %2,5'i geçmemesi önerilir; düşük gerilimli ve uzun hatlarda kalın kablo gerektirir.
- Harici alternatör regülatörü
- Alternatörün kendi regülatörünün yerine geçen, akü türüne göre çok kademeli şarj yapan ve alternatör sıcaklığını izleyerek akımı sınırlayan regülatör. Yüksek akımlı alternatörlerde lityum bataryanın şarjı için kullanılır.
- Irgat
- Demir zincirini toplayan elektrikli vinç. Yüksek güç (yaklaşık 1 kW ve üstü) çeker ancak kısa süre çalışır; günlük enerjiden çok kablo kesitini ve sigortayı belirler.
- İnverter-şarj cihazı
- İnverter ve akü şarj cihazını tek gövdede birleştiren cihaz. Kıyı ya da kamp yeri elektriğine bağlanınca aküyü şarj eder ve cihazları şebekeden besler; elektrik kesilince kendiliğinden aküden 230 V üretir.
- İzolasyon trafosu
- Teknenin elektrik sistemini kıyı elektriğinden manyetik olarak ayıran transformatör. Galvanik izolatörden daha kapsamlı koruma sağlar; hatalı liman prizlerine karşı da güvenlik getirir.
- Kalaylı kablo
- Telleri kalayla kaplanmış çok telli bakır kablo. Nemli ve tuzlu ortamda oksitlenmeye karşı dayanıklıdır; teknelerde tercih edilir.
- Kamp yeri elektriği
- Kamp alanlarında karavanın bağlandığı 230 V priz. Akım sınırı çoğunlukla düşüktür; büyük şarj cihazı ile kahve makinesi gibi cihazlar aynı anda çalışınca prizin sigortası atabilir.
- Kesme kapasitesi (sigorta)
- Sigortanın erimeden, patlamadan güvenle kesebileceği en yüksek arıza akımı. Lityum bataryalar kısa devrede çok yüksek akım verdiği için ana sigortanın kesme kapasitesi bataryanın kısa devre akımını karşılamalıdır. İlgili: Teknede lityum aküye geçiş
- Kıyı akımı sınırlama
- İnverter-şarj cihazının kıyı prizinden çekilen akımı ayarlanan değerde tutması. Cihazların ihtiyacı prizi aşarsa şarj akımı azaltılır ya da eksik güç aküden eklenir; böylece düşük akımlı prizde sigorta atmaz.
- Kıyı elektriği (liman elektriği)
- Limanda ya da marinada teknenin bağlandığı 230 V şebeke prizi. Prizler çoğunlukla 6–16 A ile sınırlıdır; şarj cihazı ve 230 V cihazlar bu akımı aşmayacak şekilde seçilir.
- Kurban anot (çinko)
- Teknenin su altındaki metal parçalarını korumak için takılan, onların yerine aşınan metal parça (çinko, alüminyum ya da magnezyum). Aşındıkça yenilenir; kıyı elektriğinden gelen korozyonu tek başına önlemez.
- Marş aküsü
- Motoru çalıştırmak için kısa süreli yüksek akım veren akü. Servis aküsünden ayrılır; servis tarafı boşalsa bile motorun çalıştırılabilmesi sağlanır.
- Motor çalışma algılama
- DC-DC şarj cihazının marş aküsünün gerilimine ya da araçtan gelen sinyale bakarak motorun çalıştığını anlaması. Şarjın yalnız alternatör çalışırken yapılmasını ve marş aküsünün boşalmamasını sağlar.
- Otomatik pilot
- Dümeni rotada tutan elektrikli sistem. Motoru seyir koşullarına göre aralıklı çalışır; uzun seyirlerde teknenin en büyük tüketicilerinden biridir.
- Rüzgâr jeneratörü
- Teknede direğe ya da kıç tarafına takılan küçük rüzgâr türbini. 1 m pervane çaplı bir türbin 10 knot rüzgârda yaklaşık 25 W üretir; rüzgârlı bölgelerde gece ve bulutlu günlerde güneşi tamamlar.
- Servis aküsü
- Tekne ve karavanda yaşam alanındaki cihazları (buzdolabı, aydınlatma, pompa, seyir cihazları) besleyen akü grubu. Marş aküsünden ayrı tutulur; kapasitesi iki şarj arasındaki tüketime göre seçilir. İlgili: Tekne Enerji Hesabı
- Su jeneratörü (hidrojeneratör)
- Seyir sırasında kıçtan suya sarkıtılan ya da çekilen pervaneyle elektrik üreten jeneratör. Her knot hız için yaklaşık 1 A üretir; tekneyi yaklaşık yarım knot yavaşlatır.
- Su yapıcı
- Deniz suyundan ters ozmozla içme ve kullanma suyu üreten cihaz. 12/24 V modeller saatte 30–60 litre için 10–20 A çeker; uzun seyirlerde enerji bütçesine eklenir.
- Şönt (akü izleme cihazı)
- Akünün eksi hattına bağlanan ve aküye giren-çıkan akımı ölçerek kalan kapasiteyi amper-saat cinsinden hesaplayan ölçüm direnci ve izleme cihazı. Gerilime bakmaktan çok daha güvenilir doluluk bilgisi verir.
- Yalıtımlı DC-DC dönüştürücü
- Giriş ve çıkışı elektriksel olarak birbirinden ayrılmış DC-DC dönüştürücü. Farklı topraklama sistemlerinin bulunduğu teknelerde ve şasi bağlantısının istenmediği uygulamalarda kullanılır.
Diğer sözlükler
- Güneş Enerjisi terimleri (45 terim)
- Lityum batarya ve enerji depolama (51 terim)
- Sulama ve pompa terimleri (45 terim)